Tablice Snellena – do czego służą? 

Pamiętasz ze szkolnych czasów bilans u pielęgniarki? I moment, gdy prosiła, by stanąć kilka kroków od białej tablicy, a następnie odczytać znajdujące się na niej litery i liczby? To była właśnie tablica Snellena. Do czego dokładnie służy? Jak się z niej korzysta? Sprawdź i dowiedz się więcej!

Czym jest tablica Snellena?

Tablica Snellena to jedna z najbardziej rozpoznawalnych pomocy wykorzystywanych podczas badania ostrości wzroku. Służy przede wszystkim do oceny tego, jak dokładnie pacjent widzi z określonej odległości. Została opracowana w 1862 roku przez holenderskiego okulistę Hermanna Snellena. Chociaż ma aż tyle lat, do dziś wciąż korzysta się z niej nie tylko u szkolnych pielęgniarek, ale i w gabinetach okulistycznych.

Tablica składa się z kilku rzędów optotypów, czyli znaków o różnej wielkości – najczęściej liter, ale w zależności od rodzaju tablicy mogą to być również cyfry, symbole lub obrazki. Znaki stają się coraz mniejsze w kolejnych rzędach, dzięki czemu można określić najmniejsze szczegóły, jakie pacjent jest w stanie prawidłowo rozpoznać. Badanie specjalista wykonuje osobno dla każdego oka, zasłaniając drugie, zwykle z odległości 6 metrów.

Do czego służy tablica Snellena?

Tablica Snellena służy przede wszystkim do oceny ostrości wzroku do dali. Dzięki prostemu testowi można sprawdzić, jak wyraźnie badana osoba widzi z określonej odległości. Co ciekawe, dzięki tablicy Snellena możliwe jest również wykrycie nieprawidłowości, które mogą wskazywać m.in. na krótkowzroczność, dalekowzroczność lub astygmatyzm. Badanie wykorzystuje się zarówno podczas wizyt u okulisty i optometrysty, jak i w ramach badań przesiewowych czy medycyny pracy. Sprawdź, czym różni się okulista, optometrysta i optyk.

Przebieg testu Snellena

Podczas testu na podstawie tablicy Snellena pacjent z określonej odległości odczytuje litery, cyfry lub inne optotypy, zaczynając od największych i przechodząc do coraz mniejszych. Osoby, które nie znają jeszcze liter, np. małe dzieci, mogą korzystać z tablic zawierających proste symbole lub znaki graficzne. Badanie pozwala określić najmniejszy rząd optotypów, który pacjent jest w stanie prawidłowo rozpoznać.

Tablica Snellena pozwala więc szybko sprawdzić, czy ostrość widzenia jest prawidłowa i na jakim poziomie zaczyna się pogarszać. W przypadku bardzo słabego wzroku, gdy pacjent nie jest w stanie odczytać nawet największych znaków, stosuje się dodatkowe metody oceny widzenia, takie jak liczenie palców, rozpoznawanie ruchów ręki czy ocenę poczucia światła.

Tablica Snellena – jak obliczyć wynik?

Odczytanie wyniku z tablicy Snellena nie jest skomplikowane. Najważniejsze jest sprawdzenie, z jakiej odległości pacjent znajduje się od tablicy oraz jaki, najmniejszy rząd znaków jest w stanie poprawnie rozpoznać. Na tej podstawie określa się ostrość wzroku (visus).

Do jej wyliczenia stosuje się wzór:

V = d/D

W tym zapisie d oznacza odległość badanego od tablicy, natomiast D określa dystans, z którego dany rząd optotypów powinien być widoczny dla oka o prawidłowej ostrości wzroku.

W typowym badaniu do dali pacjent znajduje się 5 metrów od tablicy, dlatego wynik często zaczyna się od wartości 5. Jeżeli bez problemu rozpoznaje najmniejsze znaki przewidziane do odczytania z tej odległości, otrzymuje wynik 5/5, czyli 1,0 w zapisie dziesiętnym. Jeżeli widzi tylko większe optotypy, wartość będzie niższa. Przykładowo wynik 5/50 oznacza ostrość 0,1.

 W praktyce można więc przyjąć prostą zasadę: im mniejszy mianownik względem odległości badania, tym lepsza ostrość widzenia. Jeśli pacjent z 5 metrów odczytuje rząd, który powinien być widoczny z 25 metrów, wynik wynosi 5/25, czyli 0,2.

Przy bardzo słabej ostrości wzroku badanie może wyglądać nieco inaczej. Jeżeli pacjent nie jest w stanie odczytać nawet największych znaków z 5 metrów, odległość stopniowo się zmniejsza i sprawdza, z jakiego dystansu zaczyna je rozpoznawać. Gdy również to nie jest możliwe, specjalista może przejść do innych sposobów oceny widzenia, np. liczenia palców, rozpoznawania ruchu ręki czy oceny poczucia światła.

Wynik badania zapisuje się oddzielnie dla każdego oka. Skróty V.o.d., V.o.s. i V.o.u. oznaczają odpowiednio ostrość widzenia oka prawego, oka lewego oraz obojga oczu. Jeśli po badaniu bez korekcji ostrość jest niezadowalająca, specjalista może dodatkowo sprawdzić widzenie przez szkła o różnej mocy, aby określić, czy odpowiednio dobrana korekcja pozwala uzyskać wyraźniejszy obraz.

Rodzaje tablic Snellena

Choć tablica Snellena kojarzy się przede wszystkim z rzędami coraz mniejszych liter, w praktyce występuje w kilku wariantach. Różnią się one przede wszystkim odległością, z jakiej wykonywane jest badanie, oraz rodzajem zastosowanych optotypów.

• Tablica Snellena do dali. To najbardziej klasyczna wersja, wykorzystywana do oceny ostrości wzroku z większej odległości. Znaki są ułożone w rzędach, a każdy kolejny zawiera coraz mniejsze optotypy, dzięki czemu można określić najmniejszy rozmiar znaków rozpoznawanych przez badaną osobę.
  
• Tablica Snellena do bliży. Służy do sprawdzania ostrości widzenia z niewielkiej odległości. Umieszczone na niej litery, cyfry lub wyrazy mają różną wielkość i są odczytywane przez pacjenta z określonego dystansu.
  
• Tablica dla dzieci. Przeznaczona dla najmłodszych, którzy nie potrafią jeszcze czytać lub rozpoznawać liter. Zamiast znaków alfabetu wykorzystuje się proste, łatwe do nazwania symbole i obrazki. Dzięki temu można ocenić ostrość wzroku również u małych dzieci.
  
• Tablica elektroniczna. Współczesne gabinety mogą korzystać z ekranów, na których wyświetlane są litery, cyfry lub symbole o różnej wielkości. Cyfrowa forma ułatwia zmianę optotypów i dostosowanie badania do pacjenta, ale sama zasada oceny ostrości wzroku pozostaje taka sama.

Czy do badania tablicą Snellena trzeba się przygotować?

Badanie ostrości wzroku przy użyciu tablicy Snellena nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo ani wcześniej wykonywać żadnych dodatkowych czynności. Warto jednak przyjść na badanie wypoczętym i spokojnym, ponieważ zmęczenie, niewyspanie czy silny stres mogą chwilowo pogorszyć koncentrację i sprawić, że wynik będzie mniej miarodajny. Wieczór wcześniej warto również ograniczyć korzystanie z ekranów. 

Jeśli na co dzień korzystasz z okularów lub soczewek kontaktowych, warto zabrać je ze sobą na wizytę. Specjalista może sprawdzić ostrość wzroku zarówno bez korekcji, jak i w używanej korekcji, zależnie od celu badania.

Dowiedz się więcej o tym, jak dbać o wzrok.