Czym jest kąt pantoskopowy w okularach?

Aby okulary były wygodne i dobrze spełniały swoją funkcję, muszą być dobrze dobrane. Co ciekawe, nie dotyczy to jedynie stopnia wady wzroku, ale i cech anatomicznych twarzy. Kąt pantoskopowy jest jednym z parametrów, jakie o tym decydują. Czym jest kąt pantoskopowy? To nachylenie dolnej krawędzi soczewki okularowej w stronę twarzy (w kierunku policzków), względem pionowej płaszczyzny. Ale co to właściwie znaczy? Co to jest kąt pantoskopowy? Więcej o tym dowiesz się z naszego artykułu. Sprawdź!

Co to jest kąt pantoskopowy?

Zdarzyło się Tobie kiedyś przymierzyć nowo odebrane okulary i pomyśleć, że oprawki siedzą na twarzy jakoś tak… zbyt płasko? W optyce ten detal ma bardzo duże znaczenie i nosi nazwę kąta pantoskopowego. Ale co to właściwie jest?

• Patrząc na osobę korzystającą z okularów od strony profilu, rzadko kiedy można dostrzec szkła okularowe ustawione idealnie pionowo. Zamiast tego dolna krawędź soczewek jest delikatnie pochylona do wewnątrz – w stronę policzków – sprawiając, że góra oprawy znajduje się nieco dalej od twarzy niż jej dół.

• I choć nazwa kąta pantoskopowego brzmi jak skomplikowany żargon optyczny, w rzeczywistości chodzi o ergonomię. Nasze oczy nie patrzą przecież w próżnię, a naturalny ruch gałki ocznej – zwłaszcza podczas czytania, korzystania ze smartfona czy zwykłego chodzenia – skierowany jest lekko w dół. I właśnie na tej podstawie można łatwo odpowiedzieć, czym jest kąt pantoskopowy w okularach. To nachylenie szkieł które sprawia, że wzrok zawsze spotyka się z powierzchnią optyczną w optymalnym punkcie, co z kolei pozwala w pełni wykorzystać każdą strefę soczewki bez zbędnego napięcia mięśni gałek ocznych. Kąt pantoskopowy w okularach to zatem po prostu odchylenie tarczy oprawy okularowej od osi pionowej.

Jaki powinien być kąt pantoskopowy?

Kąt pantoskopowy w dobrze dopasowanych okularach zazwyczaj wynosi około 10°. Za optymalny uznaje się najczęściej zakres od 8 do 12°. Nie jest to przypadkowa wartość. Jak już wspomnieliśmy, odpowiada ona naturalnemu ułożeniu głowy i kierunkowi, w którym patrzymy podczas codziennego funkcjonowania. Nasza oś wzrokowa nie jest bowiem skierowana idealnie równolegle do podłoża, ale delikatnie opada w dół. Oprawa okularowa powinna więc być odpowiednio pochylona, aby podążać za naturalnym ustawieniem wzroku.

Dlaczego kąt pantoskopowy jest ważny?

• Odpowiednie ustawienie kąta pantoskopowego sprawia, że soczewki mogą mieć właściwą pozycję soczewek względem oczu i zapewnić prawidłowe działanie korekcji podczas patrzenia w różnych kierunkach.

• Ma to znaczenie również dla prawidłowego ustawienia środka optycznego soczewki, który powinien znajdować się na odpowiedniej wysokości względem źrenicy. Nawet niewielka zmiana kąta może wpłynąć na jego położenie. Przyjmuje się, że zmiana kąta pantoskopowego o około 2° może przesunąć wysokość środka optycznego o około 1 mm. Co ważne, zwiększenie kąta powoduje obniżenie położenia centrum optycznego soczewki.

• Kąt pantoskopowy nie jest wyłącznie kwestią wyglądu oprawy. Jego właściwe ustawienie wpływa na geometrię całego układu oko-soczewka, a tym samym na komfort i prawidłowe funkcjonowanie okularów. 

Jak zmierzyć kąt pantoskopowy?

Dokładny pomiar kąta pantoskopowego najlepiej wykonać u specjalisty. Optyk, optometrysta lub okulista może wykorzystać do tego specjalistyczne urządzenia, takie jak cyfrowe systemy pomiarowe czy manualne inklinometry. Pomiar polega na określeniu, pod jakim kątem oprawa wraz z soczewkami jest pochylona względem pionowej płaszczyzny przechodzącej przez oko. Cała procedura trwa zazwyczaj zaledwie chwilę i w wielu salonach jest częścią standardowego procesu dopasowywania okularów.

Do oceny kąta pantoskopowego można wykorzystać również prostsze przyrządy, np. kątomierz. Umieszcza się go na oprawie, a następnie odczytuje wartość kąta pomiędzy pionem a płaszczyzną oprawy. W specjalistycznych przyrządach stosuje się natomiast mechanizm wykorzystujący siłę grawitacji – dzięki temu można precyzyjnie określić nachylenie oprawy.

Czy kąt pantoskopowy można zmierzyć samemu?

Czy kąt pantoskopowy można zmierzyć w domu? Tak, ale taki pomiar należy traktować wyłącznie jako orientacyjny. W warunkach domowych najłatwiej wykorzystać lustro lub zdjęcie profilowe wykonane podczas noszenia okularów. Stań bokiem do lustra albo poproś drugą osobę o zrobienie zdjęcia z boku, tak aby dobrze było widać oprawę. Następnie można zaznaczyć na zdjęciu linię pionową oraz drugą linię odpowiadającą płaszczyźnie soczewki lub oprawy. Kąt, jaki tworzą te dwie linie, będzie przybliżoną wartością kąta pantoskopowego.

Trzeba jednak pamiętać, że na wynik domowego pomiaru może wpłynąć między innymi ułożenie głowy, sposób wykonania zdjęcia czy niedokładne wyznaczenie płaszczyzny soczewki. Dlatego jeśli potrzebna jest rzeczywista wartość kąta, szczególnie przy wykonywaniu nowych okularów, lepiej pozostawić pomiar specjaliście.

Precyzyjne określenie kąta pantoskopowego ma znaczenie przede wszystkim przy prawidłowym dopasowaniu soczewek do konkretnej oprawy i sposobu jej noszenia. Dzięki temu można uwzględnić rzeczywiste położenie soczewki przed okiem i odpowiednio wycentrować ją względem źrenicy. Jest to szczególnie ważne w przypadku bardziej zaawansowanych konstrukcji soczewek, np. progresywnych, gdzie dokładne parametry dopasowania mają duże znaczenie dla komfortu widzenia.

Wiesz już, co to jest kąt pantoskopowy w okularach. Teraz sprawdź, jak dobrać okulary do stylu życia.